Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đảm đương sứ mệnh cao cả lãnh đạo giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân Việt Nam đấu tranh giành giải phóng dân tộc và giai cấp. Từ khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn luôn chú ý đến lực lượng thanh thiếu nhi, phong trào thanh thiếu nhi nước ta ngày càng phát triển mạnh mẽ. Từ đó, tổ chức Đội từng bước được hình thành. Tháng 10/1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất đã đề cập đến việc tập hợp thiếu nhi vào các tổ chức thiếu niên cách mạng, Hồng nhi đoàn… và giao cho Đoàn thanh niên phụ trách.
 |
| Khu Di tích kỷ niệm nơi thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng). |
Và chỉ một năm sau ngày thành lập, Đảng đã thấy rõ tầm quan trọng của việc thành lập tổ chức Đoàn, ngày 26/3/1931, Hội nghị lần thứ 2 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra Nghị quyết thành lập tổ chức Đoàn Thanh niên. Tiếp theo sau đó, tại Hội nghị lần thứ 8 của Trung ương Đảng vào tháng 5/1941, Trung ương Đảng đã ra quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh để đoàn kết các lực lượng đánh Tây, đuổi Nhật, giành độc lập tự do cho dân tộc Việt Nam. Ngay sau đó, ngày 15/5/1941 tại thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Hội Nhi đồng Cứu quốc (nay là Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh) được thành lập và được gia nhập Mặt trận Việt Minh, hoạt động theo điều lệ của Mặt trận Việt Minh với nội dung “Dự bị đánh Tây, đánh Nhật làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập”.
Ngày đầu tiên thành lập, Đội có 5 đội viên là Nông Văn Dền (bí danh là Kim Đồng) được bầu làm đội trưởng, Nông Văn Thàn (bí danh là Cao Sơn), Lý Văn Tịnh (bí danh là Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh là Thủy Tiên) và Lý Thị Xậu (bí danh là Thanh Thủy). Giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn cam go, 5 thiếu niên dân tộc Tày, Nùng đã cùng nhau tuyên thệ dưới cờ. Dưới sự dìu dắt của Đảng và Bác Hồ, những “đóa hoa nhỏ” ấy, với người đội trưởng mưu trí Kim Đồng, đã nhận lãnh sứ mệnh cao cả: Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tham gia làm liên lạc, bảo vệ cán bộ, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
 |
| Mộ và tượng đài tưởng niệm anh Kim Đồng tại Pác Pó (xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng). |
Đội TNTP Hồ Chí Minh thành lập là nhu cầu tất yếu của lịch sử đất nước, bởi lịch sử Đội TNTP Hồ Chí Minh và phong trào thiếu nhi Việt Nam là bộ phận trong lịch sử dân tộc, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, lịch sử Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Đội là tổ chức của thiếu nhi Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập, được Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phụ trách, ra đời nhằm tập hợp thiếu nhi vào một tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương dưới sự hướng dẫn, phụ trách của Đoàn thanh niên, giáo dục các em theo tinh thần cách mạng và coi các em là một lực lượng cách mạng. Đội luôn là tổ chức nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi, là lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, là lực lượng dự bị của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
 |
| Hội đồng đội phường Định Công, TP Hà Nội tổ chức lễ kỷ niệm 85 năm ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15/5/1941 – 15/5/2026). |
Sau ngày thành lập, vâng theo lời Bác dạy, cùng cha anh làm cách mạng, Đội thiếu nhi cứu quốc được thành lập ở khắp các địa phương trong cả nước. Bên cạnh việc tập hợp, giáo dục thiếu niên nhi đồng, các Đội Thiếu nhi Cứu quốc đã tham gia cách mạng góp phần vào thắng lợi của cách mạng Tháng Tám 1945. Các đội viên, thiếu nhi tích cực tham gia hoạt động cách mạng như làm liên lạc, trinh sát, bảo vệ trật tự trị an, bảo vệ xóm làng, tham gia lao động tiết kiệm, xoá mù chữ… đã lập công xuất sắc như Đội thiếu niên du kích Đình Bảng, Đội thiếu nhi Bát Sắt (Hà Nội), Đội Thiếu nhi Thành Huế, Đội Thiếu nhi Đồng Tháp Mười… nhiều đội viên thiếu nhi anh hùng xuất hiện như Kim Đồng, Dương Văn Nội, Phạm Ngọc Đa, Vừ A Dính… của thời kỳ chống Pháp đã trở thành những gương sáng cho các thế hệ thiếu nhi Việt Nam noi theo, làm sáng ngời trang sử của Đội Thiếu niên Tiền phong.
Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, hình ảnh chiếc khăn quàng đỏ đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí quật cường. Những phong trào “Trần Quốc Toản”, “Vì miền Nam ruột thịt”, “Việc nhỏ, chí lớn, chống Mỹ cứu nước”, “Làm nghìn việc tốt thực hiện 5 Điều Bác Hồ dạy”, hay “Tiếng trống Bắc Lý” đã lan tỏa mạnh mẽ từ thành thị đến nông thôn, biến sức nhỏ thành đại nghĩa. Tấm gương hy sinh anh dũng của anh Kim Đồng hay sự kiên trung của các đội viên thiếu niên như Trần Văn Thọ, Nguyễn Bá Ngọc, Kơpa Kơlơng, Trần Văn Uẩn,… đã viết nên những trang sử vàng chói lọi, khẳng định rằng tinh thần cách mạng không phân biệt tuổi tác, và thiếu nhi luôn là lực lượng dự bị tin cậy của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
 |
| Tiết mục văn nghệ của học sinh Trường THCS Định Công chào mừng Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. |
Khi đất nước hòa bình và bước vào công cuộc đổi mới, tổ chức Đội tiếp tục khẳng định vai trò là trường học giáo dục toàn diện cho thiếu nhi. Với kim chỉ nam là “5 điều Bác Hồ dạy”, các phong trào như “Kế hoạch nhỏ”, “Nghìn việc tốt” đã không còn là những khẩu hiệu khô khan mà trở thành hành động thiết thực hằng ngày. Từ việc thu gom giấy vụn nuôi lợn nhựa đến việc giúp đỡ bạn nghèo vượt khó, mỗi đội viên đang từng ngày bồi đắp lòng nhân ái, tinh thần tiết kiệm và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, xây dựng một thế hệ trẻ vừa hồng vừa chuyên.
85 năm ghi dấu một chặng đường phát triển và trưởng thành của tổ chức Đội với lớp lớp các thế hệ đội viên đã trở thành những nhà lãnh đạo, những công dân ưu tú của xã hội. Phát huy truyền thống vẻ vang trong 85 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự dìu dắt của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và sự chăm lo của toàn xã hội, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, thiếu niên, nhi đồng Việt Nam sẽ ra sức học tập và rèn luyện, sáng tạo không ngừng để biến những khó khăn, thách thức thành cơ hội để tiếp bước cha anh rèn đức, luyện tài, xây dựng tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày càng vững mạnh, góp sức nhỏ bé của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày càng giàu đẹp, phồn vinh.
Trong kỷ nguyên số hiện nay, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh lại đang chuyển mình mạnh mẽ để phù hợp với nhịp sống hiện đại. Thiếu nhi Việt Nam hôm nay không chỉ giỏi trong học tập mà còn năng động trong hội nhập quốc tế, tự tin chinh phục các đỉnh cao khoa học và công nghệ. Những sân chơi trí tuệ, các diễn đàn về quyền trẻ em và bảo vệ môi trường đã giúp các em hình thành tư duy công dân toàn cầu. Ngọn lửa từ lán Khuổi Nậm năm xưa vẫn luôn cháy sáng trên vai thế hệ măng non, nhắc nhở các em về lời hứa nỗ lực học tập và rèn luyện để xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”.
