Tại hội thảo “Chuyển đổi số – xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới”, tổ chức sáng 30/3, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, Viện trưởng Viện kinh tế và phát triển doanh nghiệp đã đưa ra một thông điệp xuyên suốt: Doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang đứng trước một ngã rẽ mang tính lịch sử, nơi “chuyển đổi kép” – kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh – không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để tồn tại và phát triển.
Ông nhấn mạnh, thế giới đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, nơi công nghệ số và phát triển bền vững trở thành hai trụ cột song hành. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào chậm thích ứng sẽ bị loại khỏi cuộc chơi toàn cầu, trong khi những đơn vị tiên phong sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh vượt trội.
Chuyển đổi kép: Xu thế toàn cầu và áp lực không thể đảo ngược
Theo phân tích của ông Mạc Quốc Anh, kinh tế thế giới đang chứng kiến sự hội tụ mạnh mẽ của hai xu thế lớn. Một mặt, chuyển đổi số đang tái định hình toàn bộ phương thức sản xuất, quản trị và kinh doanh. Mặt khác, chuyển đổi xanh lại đặt ra những tiêu chuẩn mới về môi trường, phát thải và trách nhiệm xã hội.
Sự kết hợp của hai xu thế này tạo nên một mô hình phát triển mới – “chuyển đổi kép”. Trong đó, công nghệ số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn trở thành công cụ then chốt để thực hiện các mục tiêu xanh. Từ việc giám sát tiêu thụ năng lượng, tối ưu hóa sản xuất đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm, tất cả đều dựa trên nền tảng công nghệ.
Các số liệu được ông đưa ra cho thấy quy mô và tốc độ của xu hướng này. Kinh tế số hiện chiếm khoảng 15% GDP toàn cầu và có thể đạt 25% vào năm 2030. Song song đó, các lĩnh vực liên quan đến năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và công nghệ xanh đang trở thành động lực tăng trưởng dài hạn của thế giới. Việc kết hợp số hóa và xanh hóa giúp doanh nghiệp vừa tăng năng suất, vừa giảm chi phí, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế.
Trong bối cảnh đó, nhiều nền kinh tế lớn đã nhanh chóng xây dựng chiến lược phát triển dựa trên hai trụ cột này. Điều này tạo ra một mặt bằng cạnh tranh mới, buộc các doanh nghiệp ở những quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, phải nhanh chóng thích ứng.
Đối với Việt Nam, áp lực này càng trở nên rõ nét khi nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, cùng với chương trình chuyển đổi số quốc gia, đã đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải thay đổi toàn diện mô hình phát triển.
Một yếu tố đáng chú ý khác là sự thay đổi trong tiêu chuẩn thương mại quốc tế. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, dự kiến áp dụng đầy đủ từ năm 2026, sẽ buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải minh bạch hóa lượng phát thải carbon. Điều này đồng nghĩa, nếu không chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, doanh nghiệp sẽ phải gánh thêm chi phí, làm suy giảm khả năng cạnh tranh.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thách thức lớn, cơ hội cũng lớn
Theo ông Mạc Quốc Anh, Việt Nam hiện có khoảng 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 97% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là lực lượng chủ lực của nền kinh tế, nhưng cũng là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước làn sóng chuyển đổi kép.
Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi của khu vực này mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 60% doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ số ở mức cơ bản, nhưng chỉ khoảng 5% đạt mức chuyển đổi số toàn diện. Trong lĩnh vực chuyển đổi xanh, dù khoảng 40% doanh nghiệp bắt đầu quan tâm đến các tiêu chuẩn ESG, nhưng chỉ khoảng 10% triển khai thực chất ở quy mô lớn.
Nguyên nhân của tình trạng này, theo ông, xuất phát từ nhiều rào cản. Trước hết là chi phí đầu tư ban đầu cao, đặc biệt với các công nghệ xanh. Tiếp đến là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, khi Việt Nam có thể thiếu tới 500.000 lao động có kỹ năng số vào năm 2030. Bên cạnh đó là hạn chế về năng lực quản trị và công nghệ của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Tuy nhiên, ông cũng khẳng định, chính trong những thách thức đó lại ẩn chứa cơ hội lớn. Việc ứng dụng công nghệ số có thể giúp các nền kinh tế đang phát triển tăng trưởng thêm 1–2% GDP mỗi năm. Đồng thời, thị trường tài chính xanh toàn cầu đang mở rộng nhanh chóng, dự kiến đạt quy mô hàng chục nghìn tỷ USD vào năm 2030.
Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi kép không chỉ là câu chuyện tuân thủ tiêu chuẩn, mà còn là cơ hội để tái cấu trúc toàn diện. Từ việc nâng cao năng suất, giảm chi phí đến mở rộng thị trường, tất cả đều có thể đạt được nếu doanh nghiệp chủ động đổi mới.
Từ góc độ chính sách, ông Mạc Quốc Anh đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện thể chế cho kinh tế số và kinh tế xanh, bao gồm các quy định về dữ liệu, thị trường carbon và kinh tế tuần hoàn. Tiếp đến là phát triển hệ sinh thái tài chính xanh, với các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh và quỹ đầu tư công nghệ.
Song song đó, cần triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình chuyển đổi, thông qua tư vấn, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Việc đầu tư vào nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ số và quản trị ESG, cũng được xem là yếu tố then chốt. Ngoài ra, phát triển hạ tầng số quốc gia và phát huy vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp sẽ giúp tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ hiệu quả.
Từ những phân tích trên, ông Mạc Quốc Anh khẳng định: Chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh chính là con đường tất yếu để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên mới. Đây không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là một chiến lược mang tính quốc gia, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.
Trong một thế giới đang tái định hình bởi công nghệ và những yêu cầu phát triển bền vững, lợi thế sẽ thuộc về những ai dám thay đổi sớm. Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa, “chuyển đổi kép” không chỉ là thách thức cần vượt qua, mà còn là cơ hội để vươn mình, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và khẳng định vị thế trong một nền kinh tế đang chuyển động không ngừng.
